Mở cửa hàng vật tư nông nghiệp ở Phú Riềng là kinh doanh ngành có điều kiện: buôn bán phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đều cần giấy chứng nhận đủ điều kiện, người bán phải có chuyên môn hoặc được bồi dưỡng theo quy định, kho và cửa hàng phải đáp ứng yêu cầu an toàn. Bên cạnh giấy tờ là hai bài toán riêng của vùng: tư vấn đúng cho nhà vườn và quản lý công nợ theo mùa.
Dọc ĐT741, ĐT753B, ĐT757 và trong các thôn của bốn xã đã có nhiều đại lý lớn nhỏ. Bài này viết cho người định mở mới hoặc tiếp quản cửa hàng gia đình. Góc người mua vật tư đã có trong mục điều, tiêu và nông sản; điều kiện cụ thể luôn phải kiểm theo văn bản hiện hành của ngành nông nghiệp.
Thị trường vật tư ở Phú Riềng: ai mua, mua gì
Khách chính là nhà vườn trồng cao su tiểu điền, điều, tiêu, cà phê và ngày càng nhiều sầu riêng, cây ăn trái. Mỗi nhóm cây có nhu cầu khác: cao su cần phân bón theo kỳ và thuốc trị bệnh mặt cạo, bệnh lá; điều cần thuốc phòng bọ xít muỗi, thán thư mùa ra hoa; tiêu cần chăm rễ, phòng bệnh chết nhanh, chết chậm; sầu riêng đòi hỏi nhiều loại phân, chất điều hoà sinh trưởng, vật tư tưới hơn hẳn. Làn sóng chuyển sang sầu riêng mấy năm qua kéo theo nhu cầu ống tưới nhỏ giọt, béc phun, máy bơm, bạt, lưới.
Theo danh bạ, trên địa bàn có các chi nhánh công ty phân bón đặt kho, cùng nhiều doanh nghiệp bán buôn có ngành phân bón, nông dược; còn đa số cửa hàng bán lẻ trong thôn là hộ kinh doanh. Cạnh tranh không chỉ giữa các cửa hàng mà cả với nhân viên thị trường của các hãng đi bán tận vườn, với đội hội thảo đầu bờ, và với hàng mua qua mạng mà người bán không chịu trách nhiệm tư vấn hay đổi trả.
Lợi thế của một cửa hàng địa phương nằm ở sự gần gũi: biết vườn của từng khách, xuống tận nơi xem bệnh, có hàng ngay khi cần, và cho chịu theo mùa. Đó cũng là những thứ khiến người bán phải gánh trách nhiệm lớn hơn với lời khuyên của mình.
Chọn chỗ, vốn và danh mục hàng ban đầu
Một cửa hàng vật tư ở Phú Riềng thường chọn một trong hai kiểu vị trí. Kiểu thứ nhất là mặt tiền trục đường tỉnh như ĐT741 qua khu Bù Nho, ĐT753B qua Phú Tân, ĐT757 qua Long Hà: dễ thấy, xe tải giao hàng thuận, khách từ nhiều thôn ghé được, nhưng mặt bằng đắt và cạnh tranh trực tiếp với đại lý lớn. Kiểu thứ hai là trong lòng các thôn nhiều vườn: mặt bằng rẻ, khách quen gần nhà, phù hợp cửa hàng nhỏ nhưng phải có kho đủ khô và lối cho xe giao phân vào được mùa mưa.
Vốn của cửa hàng vật tư không nằm nhiều ở mặt bằng mà ở hàng tồn và công nợ. Phân bón nặng, cồng kềnh, phải nhập theo chuyến; thuốc nhiều chủng loại, mỗi loại một ít. Danh mục ban đầu nên bám theo cây trồng chính quanh cửa hàng: thôn nhiều cao su tiểu điền khác thôn đã chuyển sang sầu riêng. Hỏi chuyện nhà vườn, các hợp tác xã, cán bộ khuyến nông trước khi nhập giúp tránh ôm hàng không ai cần.
Nên dự trù phần vốn cho công nợ của năm đầu, vì gần như chắc chắn phải cho chịu một phần để có khách, và phần vốn để xử lý hàng hết hạn, hàng hư do bảo quản. Ví dụ giả định: nếu toàn bộ vốn đã nằm hết ở kho đầu mùa, chỉ cần vài khách lớn chậm trả là cửa hàng không còn tiền nhập đợt sau, đúng lúc nhà vườn cần hàng nhất.
Điều kiện và giấy tờ cần chuẩn bị
Danh sách dưới đây là các nhóm điều kiện theo nguyên lý của pháp luật về trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật; tiêu chí chi tiết, mẫu hồ sơ và cơ quan cấp phải kiểm theo quy định hiện hành:
- Đăng ký kinh doanh với ngành nghề phù hợp (bán lẻ, bán buôn phân bón, thuốc bảo vệ thực vật), địa chỉ ghi theo xã mới.
- Giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán phân bón: điều kiện về địa điểm, nơi bày bán và bảo quản, người trực tiếp bán được tập huấn hoặc có chuyên môn phù hợp.
- Giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật: chủ cơ sở và người bán có trình độ chuyên môn hoặc giấy chứng nhận bồi dưỡng về thuốc bảo vệ thực vật; cửa hàng, kho thuốc đạt yêu cầu về vị trí, kết cấu, trang thiết bị.
- Phòng cháy và môi trường: kho chứa hoá chất nông nghiệp có yêu cầu riêng về phòng cháy, chống tràn đổ, thu gom bao bì.
- Hoá đơn, thuế: đăng ký phương pháp kê khai, sử dụng hoá đơn điện tử theo quy định.
- Nguồn hàng hợp pháp: hợp đồng với nhà phân phối, chỉ nhập sản phẩm được phép lưu hành, có nhãn đầy đủ.
Cơ quan cấp giấy chứng nhận thuộc ngành nông nghiệp cấp tỉnh hoặc được phân cấp; sau khi Bình Phước nhập vào Đồng Nai, nên hỏi cơ quan chuyên môn về trồng trọt và bảo vệ thực vật của Đồng Nai, hoặc hỏi xã để được chỉ đúng nơi.
Kho và cửa hàng: an toàn trước, đẹp sau
Tách thuốc khỏi thực phẩm. Thuốc bảo vệ thực vật không bày chung kệ với thực phẩm, nước uống, thức ăn chăn nuôi. Nhiều tiệm trong thôn kiêm tạp hoá, đây là lỗi dễ mắc và nguy hiểm nhất.
Kệ chắc, nền không thấm. Bao phân xếp trên pallet, thuốc dạng lỏng đặt kệ thấp, có khay hứng, nền chống thấm để khi đổ vỡ không ngấm xuống đất, chảy ra rãnh.
Thông gió, chống nóng. Mùa khô ở Phú Riềng nắng gắt; kho mái tôn không cách nhiệt làm thuốc nhanh biến chất, bao phân chảy nước. Mái cách nhiệt, thông gió tốt kéo dài tuổi hàng.
Dụng cụ xử lý sự cố. Cát, mùn cưa thấm hút, bao chứa chất thải, găng tay, khẩu trang, nước rửa; nhân viên biết làm gì khi bể chai thuốc.
Hàng hết hạn, hàng hư. Để khu riêng, ghi sổ, trả lại nhà cung cấp hoặc xử lý theo quy định chất thải nguy hại, tuyệt đối không bán giảm giá cho nhà vườn.
Tư vấn có trách nhiệm: tài sản lâu dài của cửa hàng
Nhà vườn ở Phú Riềng hay mang lá, mang trái, chụp ảnh vườn tới hỏi chủ tiệm. Lời khuyên ở quầy thường được làm theo ngay, nên người bán vừa là nhà buôn vừa đóng vai một cán bộ kỹ thuật không chính thức. Cám dỗ lớn nhất là khuyên dùng sản phẩm có chiết khấu cao thay vì sản phẩm đúng bệnh, hoặc khuyên phun phòng tràn lan cho bán được nhiều.
Cửa hàng giữ khách lâu năm thường làm ngược lại: hỏi kỹ triệu chứng, xin xuống vườn xem khi chưa chắc, khuyên đúng thuốc, đúng liều trên nhãn, nhắc thời gian cách ly trước thu hoạch, và nói thẳng khi bệnh không cần phun. Họ chấp nhận bán ít hơn một lần để khách quay lại cả chục năm. Với sầu riêng xuất khẩu, chuyện dư lượng thuốc còn ảnh hưởng trực tiếp tới việc lô hàng có bán được hay không, nên tư vấn sai là gây thiệt hại thật cho khách.
Một cách nâng uy tín là phối hợp với cán bộ khuyến nông, bảo vệ thực vật của xã, các hợp tác xã trong vùng, tổ chức buổi hướng dẫn kỹ thuật không gắn với bán hàng. Cửa hàng không cần biết mọi thứ, nhưng cần biết khi nào nên khuyên khách hỏi người có chuyên môn hơn.
Một thói quen nhỏ giúp ích nhiều là ghi lại những ca tư vấn: vườn của ai, cây gì, triệu chứng ra sao, đã khuyên dùng gì, kết quả thế nào sau một hai tuần. Sổ ghi ấy dần thành vốn kinh nghiệm riêng của cửa hàng về sâu bệnh từng thôn, từng mùa ở Phú Riềng, đồng thời là bằng chứng khi có tranh cãi về hiệu quả sản phẩm. Người bán cũng tránh được việc khuyên một khách hai kiểu khác nhau trong hai lần ghé.
Công nợ, thu mua cấn trừ và mối quan hệ với nhà vườn
Bán chịu theo mùa là đặc trưng của ngành vật tư ở vùng cây lâu năm: phân bón bán đầu mùa mưa, thu tiền khi khách bán điều, bán mủ, bán sầu riêng. Nhiều đại lý ở Phú Riềng kết hợp thu mua nông sản để cấn trừ nợ ngay khi khách thu hoạch. Mô hình này giúp thu nợ chắc hơn, nhưng đẩy đại lý vào thêm một nghề có rủi ro riêng về giá và chất lượng nông sản; cần sổ sách tách bạch hai mảng.
Cấn trừ phải minh bạch: giá mua nông sản theo mặt bằng thị trường trong ngày, ghi rõ số tiền cấn vào nợ, phần còn lại trả tiền mặt cho khách. Ép giá mua để thu nợ là cách nhanh nhất để mất khách và mang tiếng trong cả thôn. Nguyên tắc hạn mức, đối chiếu nợ cuối mùa, không cho chịu dồn nhiều mùa được bàn kỹ trong bài về kinh doanh theo mùa vụ cùng mục này.
Với nhà cung cấp, đại lý nên thương lượng chính sách công nợ khớp nhịp mùa vụ của vùng, ghi vào hợp đồng phân phối, thay vì chỉ dựa vào lời hứa miệng của nhân viên thị trường.
Những việc nên tránh khi mới mở
Một số lỗi thường gặp ở cửa hàng vật tư mới, theo kinh nghiệm chung của nghề:
- Nhập quá nhiều chủng loại, nhiều hãng cùng lúc, vốn bị chia nhỏ, hàng chậm luân chuyển hết hạn trong kho.
- Nhận hàng không rõ nguồn gốc vì giá rẻ, rủi ro bán phải hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không được phép lưu hành.
- Bày thuốc bảo vệ thực vật cạnh hàng tạp hoá, nước uống.
- Để người bán chưa được tập huấn đứng quầy tư vấn thuốc.
- Bán chịu ồ ạt trong năm đầu để giành khách.
- Bỏ qua việc thu gom vỏ bao bì, chai lọ tại cửa hàng.
- Không lưu hoá đơn nhập hàng theo lô, đến khi có khiếu nại về chất lượng không truy được nguồn.
- Hứa hiệu quả quá mức với khách, kiểu “phun là hết bệnh”, khi bệnh còn phụ thuộc thời tiết, đất và cách chăm.
Phần lớn những lỗi này vừa làm mất tiền vừa vi phạm quy định quản lý vật tư nông nghiệp; tránh được chúng từ đầu nhẹ hơn nhiều so với sửa khi bị kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Bán phân bón có cần giấy phép riêng không?
Có. Theo pháp luật về trồng trọt, cơ sở buôn bán phân bón phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán phân bón, ngoài đăng ký kinh doanh. Điều kiện cụ thể về địa điểm, bảo quản, người bán và cơ quan cấp nên kiểm theo văn bản hiện hành và hỏi cơ quan nông nghiệp cấp tỉnh.
Không học ngành nông nghiệp có mở được cửa hàng thuốc bảo vệ thực vật không?
Pháp luật yêu cầu chủ cơ sở và người trực tiếp bán có trình độ chuyên môn phù hợp hoặc có giấy chứng nhận bồi dưỡng chuyên môn về thuốc bảo vệ thực vật. Người chưa có chuyên môn có thể tham gia khoá bồi dưỡng theo quy định. Hỏi cơ quan bảo vệ thực vật của tỉnh để biết lịch và điều kiện.
Cửa hàng vật tư có được bán kèm tạp hoá không?
Có thể kinh doanh nhiều ngành, nhưng thuốc bảo vệ thực vật phải bày bán, bảo quản tách biệt với thực phẩm, nước uống, thức ăn chăn nuôi theo yêu cầu an toàn. Nhiều tiệm trong thôn phải bố trí khu riêng có vách ngăn hoặc phòng riêng cho thuốc. Đây là điểm hay bị nhắc khi kiểm tra.
Bao bì thuốc khách trả lại thì xử lý thế nào?
Vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật là chất thải cần thu gom đúng cách, không đốt hay chôn lẫn rác sinh hoạt. Cửa hàng có thể bố trí thùng chứa và phối hợp với điểm thu gom của xã, hợp tác xã hoặc đơn vị xử lý. Cách làm cụ thể nên hỏi cơ quan môi trường hoặc chính quyền xã.
Có nên làm đại lý độc quyền cho một hãng phân bón?
Làm đại lý một hãng thường được chiết khấu và hỗ trợ công nợ tốt hơn, nhưng mất tính linh hoạt khi nhà vườn cần sản phẩm khác hoặc khi hãng đổi chính sách. Đọc kỹ hợp đồng về chỉ tiêu doanh số, điều kiện chấm dứt, công nợ và hàng trả lại trước khi ký.
Sầu riêng nhiều lên thì cửa hàng vật tư nên chuẩn bị gì?
Nhu cầu chuyển sang phân bón chuyên dùng, vật tư tưới, chế phẩm sinh học và tư vấn kỹ thuật kỹ hơn. Vườn hướng tới xuất khẩu quan tâm tới thuốc được phép, dư lượng và ghi chép nhật ký canh tác. Cửa hàng nên cập nhật kiến thức, giữ danh mục sản phẩm rõ nguồn gốc và tránh khuyên dùng thuốc ngoài danh mục cho phép.